Stel je voor: je bent twintig jaar oud en staat aan de rand van het olympisch zwembad in Montréal. Het is 1976 en naast je staan de zwemsters uit Oost-Duitsland. Vier jaar eerder, bij de Spelen van München, zagen ze er nog uit als gewone tieners. Nu lijken hun lichamen plotseling veel gespierder en hun stemmen opvallend laag.
Dat ziet Enith Brigitha tijdens de spelen dat jaar.
Ze zwemt er de race van haar leven en wint twee bronzen medailles. Daarmee schrijft ze geschiedenis, maar dat wordt in Nederland lange tijd nauwelijks opgemerkt.
Opgroeien op Curaçao
Enith Brigitha groeit op op Curaçao. Zwemmen leert ze van haar moeder, gewoon in de open zee. In het heerlijke warme water van de Caribische zee.
Pas op haar vijftiende verhuist ze naar Nederland en om precies te zijn naar Amsterdam.
Daar werkt ze als verkoopster in een warenhuis. Tijdens haar lunchpauze rent ze snel naar het Sportfondsenbad om te trainen.
Het is daar dat een trainer haar ziet zwemmen en meteen beseft dat hij met een bijzonder talent te maken heeft.
Binnen een jaar maakt Brigitha dan ook deel uit van de nationale jeugdploeg.
Doorbraak in het Nederlandse zwemmen
Brigitha ontwikkelt zich razendsnel tot een van de beste zwemsters van Nederland. Ze wordt de eerste Nederlandse vrouw die de 100 meter vrije slag onder de minuut zwemt.
Ze is bovendien niet alleen goed op één afstand. Brigitha zwemt vrije slag, rugslag, vlinderslag en wisselslag en ze domineert op alle onderdelen.
Tussen 1972 en 1979 wint ze in totaal 21 nationale titels.
De Olympische Spelen
In 1972 bij de Spelen in Munchen, doet Brigitha voor het eerst mee, ze is dan zeventien jaar oud. Ze bereikt drie individuele finales, maar de medailles blijven nog uit.
Vier jaar later, tijdens de Spelen van Montréal in 1976, verandert dat.
De wedstrijden worden gedomineerd door het zwemteam van de DDR. De Oost-Duitse zwemsters winnen elf van de dertien gouden medailles bij de vrouwen.
Brigitha zwemt ondertussen de beste races van haar carrière. Ze wint brons op de 100 meter vrije slag en op de 200 meter vrije slag. Daarmee wordt ze de eerste zwarte zwemmer die een olympische medaille wint in het zwemmen.
In Nederland wordt haar prestatie vooral gezien als die van een Nederlandse topsporter. Er is weinig aandacht voor het feit dat haar succes ook een historische doorbraak is voor zwarte zwemmers in een sport waarin zij lange tijd nauwelijks zichtbaar waren.
Een oneerlijke strijd
Tijdens internationale wedstrijden merkt Brigitha al dat er iets niet klopt. In Oost-Duitsland ziet ze mannen in witte jassen bloed afnemen bij zwemsters langs de rand van het bad. Wanneer ze vragen stelt, krijgt ze geen antwoord.
Pas na de val van de Berlijnse Muur in 1989 wordt duidelijk wat er werkelijk speelde.
Archieven tonen aan dat het Oost-Duitse sportprogramma jarenlang systematisch doping gebruikte. Vooral zwemsters kregen anabole steroïden toegediend om hun prestaties te verbeteren.
Wanneer Brigitha dat nieuws begin jaren negentig hoort, zegt ze dat het voor haar geen verrassing is. Volgens haar was het destijds geen eerlijke competitie.
Toch worden de olympische uitslagen nooit aangepast. De Oost-Duitse zwemsters behouden hun gouden medailles.
Na de topsport
Na haar carrière als topsporter blijft Brigitha verbonden aan de zwemsport. Ze geeft ongeveer dertig jaar zwemles in Almere en Diemen en leert duizenden kinderen zwemmen.
Haar sportieve topprestatie raken steeds meer op de achtergrond.
Dat blijkt ook in 2019, wanneer de gemeente Almere een sport-Wall of Fame onthult met belangrijke sporters uit de stad. Brigitha staat er niet op. De gemeente zegt later dat zij haar simpelweg niet in beeld hadden.
Herontdekking
In 2020 interviewt comedian en presentator Mo Hersi Brigitha voor zijn programma De RacismeKaart op Omroep Flevoland. Tijdens het gesprek realiseert hij zich dat er in Nederland nauwelijks een publiek eerbetoon bestaat voor haar prestatie.
Hersi start een crowdfundingcampagne om daar verandering in te brengen. Binnen korte tijd wordt 42.000 euro opgehaald.
Herrezen uit het water
In 2022 wordt in een park in Almere een bronzen standbeeld van Brigitha onthuld. Het beeld draagt de titel Herrezen uit het water en is gemaakt door kunstenaar Patrick Mezas.
Brigitha is dan 67 jaar oud.
Het beeld geldt als één van de eerste standbeelden in Nederland van een vrouw van kleur.
Nalatenschap
De zwemsters uit de DDR die in 1976 goud wonnen staan nog steeds in de officiële olympische uitslagen. Maar hun prestaties worden tegenwoordig vaak genoemd als voorbeeld van de grootschalige dopingpraktijken van die tijd.
Enith Brigitha staat inmiddels in een park in Almere, als herinnering aan een carrière die lang onderbelicht bleef.
Haar verhaal laat zien dat sportgeschiedenis soms pas jaren later volledig wordt begrepen.
Curacao | Sport | Vrouwen