Nydia Ecury wordt in 1926 op Aruba geboren. Ze groeit ze op tussen twee talen: op school hoort en spreekt ze Nederlands, de taal van regels, examens en officiële erkenning. Thuis is de taal Papiamento, de taal van gesprekken aan tafel, van grapjes, ruzies en verzoeningen.
Voor veel mensen op de eilanden is dat verschil vanzelfsprekend, ze denken er niet eens echt over na. Maar in een koloniale samenleving heeft de ene taal prestige , terwijl de andere vooral wordt gezien als straattaal.
In die wereld groeit Nydia Ecury op. Later wordt zij één van de mensen die laat zien dat de taal van thuis ook de taal van poëzie, theater en grote literatuur kan zijn.
Opgroeien tussen twee talen
Nydia Ecury groeit op, op Aruba. Het eiland maakt in die tijd nog deel uit van de Kolonie Curaçao en Onderhorigheden en valt onder Nederlands bestuur.
Die koloniale structuur is ook zichtbaar in het onderwijs. Op school wordt Nederlands gesproken. De lessen, examens en rapporten zijn Nederlandstalig. Het is de taal waarin je wordt gecorrigeerd als een zin niet klopt.
Thuis wordt Papiamento gesproken. Dat is de taal van het dagelijks leven. Het is de taal waarin mensen grappen maken, elkaar troosten, ruzie maken en elkaar weer opzoeken.
De taal waarin ouders hun kinderen op de kop geven en waarin verhalen van generatie op generatie worden doorgegeven.
Voor veel kinderen in de Antillen hoort dat verschil bij het opgroeien: op school spreek je de ene taal, thuis de andere. Maar in een koloniale samenleving is dat verschil niet alleen praktisch. Want tússen talen ontstaat vaak een duidelijke hiërarchie. De taal van bestuur, onderwijs en wetgeving krijgt status en prestige. De lokale taal wordt gezien als een omgangstaal, niet als een taal voor literatuur of voor het toneel.
Curaçao en het theater
Nydia verhuist later naar Curaçao. Daar ligt dan nog het bestuurlijke en culturele centrum van de Antillen. Op het eiland bestaat een levendige theatercultuur en circuleren toneelstukken uit alle delen van de wereld.
Op Curacao raakt Nydia steeds meer betrokken bij het theater. In 1967 behoort zij tot de oprichters van Toneelgroep Thalia.
Dit gezelschap groeit uit tot een belangrijke plek voor toneel op Curaçao en speelt een vormende rol bij de ontwikkeling van theater in het Papiamento.
Op het podium ziet het publiek verhalen die al eeuwen worden verteld: stukken uit de Europese toneeltraditie, teksten die generaties lang zijn gespeeld en herschreven.
Wat bij Thalia verandert, is de taal waarin ze klinken. Steeds vaker worden deze stukken namelijk opgevoerd in het Papiamento.
Papiamento als literaire taal
Nydia kiest daar bewust voor. Ze schrijft zelf poëzie en doet dat in haar moedertaal. Daarmee laat ze zien dat het Papiamento alles kan dragen wat literatuur nodig heeft: ritme, nuance, humor, ironie en emotionele diepte.
Naast haar eigen werk begint ze ook klassieke teksten te vertalen. Onder andere stukken van William Shakespeare.
En dat is een opvallende stap. Shakespeare geldt wereldwijd als één van de belangrijkste schrijvers uit de literatuurgeschiedenis. Zijn toneelstukken behandelen thema’s als macht, ambitie, jaloezie, liefde en morele twijfel.
Door deze werken naar het Papiamento te vertalen gebeurt er iets wezenlijks. Een taal die lange tijd vooral als spreektaal werd gezien, wordt hoorbaar in tragedies, monologen en filosofische reflecties. Op het toneel blijkt dat Papiamento ook grote literaire teksten kan dragen.
Langzaam maar zeker verandert de positie van het Papiamento binnen de culturele wereld van de Antillen.
Schrijven en vertalen
Gedurende haar leven blijft Nydia Ecury actief als schrijver en vertaler. Ze publiceert vijf poëziebundels en vertaalt verschillende toneelstukken naar het Papiamento. Voor haar bijdragen aan cultuur en literatuur ontvangt zij uiteindelijk meerdere onderscheidingen.
Ook wordt ze benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.
Nalatenschap
Nydia Ecury overlijdt in 2012 in Willemstad.
Een jaar later verschijnt de bundel Een droom die ik heb, waarin haar poëzie naar het Nederlands wordt vertaald. Daarmee wordt haar werk ook toegankelijk voor lezers die geen Papiamento spreken.
De betekenis van haar werk ligt echter vooral in de invloed die zij had op de culturele positie van Papiamento. Door consequent in die taal te schrijven, te vertalen en theater te maken, droeg zij eraan bij dat het Papiamento steeds meer werd gezien als een volwaardige taal voor literatuur en podiumkunst.
Aruba | Curacao | Taal | Vrouwen